Evdə torpaqlama elektrik qurğularında yaranan sızma cərəyanını təhlükəsiz istiqamətə yönəltmək üçün qurulan qoruyucu sistemdir. Mənzildə və ya fərdi evdə torpaqlama xətti olmadıqda paltaryuyan, su qızdırıcısı, qabyuyan, soyuducu, kondisioner və metal korpuslu digər cihazlar nasazlıq zamanı təhlükəli gərginlik altında qala bilər. Cihaz işləməyə davam etdiyi üçün problem ilk baxışda görünməyə bilər, lakin metal hissəyə toxunmaq elektrik vurması ilə nəticələnə bilər. Buna görə torpaqlamanın mövcudluğu yalnız kabel rənginə baxmaqla deyil, ölçü cihazları və elektrik şitinin tam yoxlanması ilə təsdiqlənməlidir.
Elektrik cihazının daxilində izolyasiya zədələnərsə faza keçiricisi metal korpusa toxuna bilər. Düzgün torpaqlama xətti bu nasazlıq cərəyanı üçün aşağı müqavimətli yol yaradır və qoruyucu aparatın vaxtında açılmasına kömək edir. Bu sistem insanı, cihazı və elektrik xəttini qoruyan bütöv təhlükəsizlik zəncirinin bir hissəsidir. Torpaqlama olmadan yalnız avtomata güvənmək düzgün deyil: adi avtomat əsasən həddindən artıq yük və qısaqapanmaya reaksiya verir, kiçik sızma cərəyanını həmişə hiss etmir.
Evin ümumi elektrik təhlükəsizliyi üçün elektrik xidmətləri çərçivəsində xətt, şit, qoruyucu aparatlar və rozetkalar birlikdə qiymətləndirilməlidir. Ayrı-ayrı elementlərin işləməsi sistemin bütövlükdə təhlükəsiz olduğunu avtomatik göstərmir.
Paltaryuyana, su qızdırıcısına, kompüter korpusuna və ya mətbəx avadanlığına toxunanda iynələnmə və titrəmə hissi ciddi xəbərdarlıqdır. Belə cihazı istifadə etməyə davam etmək, korpusu su borusuna bağlamaq və ya problemi uzadıcı kabel ilə gizlətmək olmaz. Cihaz elektrikdən ayrılmalı və xətt peşəkar usta tərəfindən yoxlanmalıdır.
Köhnə tikililərdə rozetkaya yalnız faza və nul naqili gətirilə bilər. Torpaqlama kontaktlı rozetkanın quraşdırılması hələ qoruyucu xəttin mövcudluğu demək deyil. Kontaktın arxasında ayrıca PE keçiricisi yoxdursa, görünüş aldadıcıdır. Təhlükəsiz həll üçün rozetka və açarların yoxlanması kabel marşrutunun və şit bağlantısının diaqnostikası ilə aparılmalıdır.
RCD sızma cərəyanını izləyir və təhlükəli fərq yarandıqda xətti ayırır. Lakin RCD torpaqlamanı əvəz etmir; bu iki qoruma üsulu bir-birini tamamlayır. Test düyməsinin işləməsi də torpaqlama müqavimətinin düzgün olduğunu sübut etmir. Qoruyucu aparatların tipi, həssaslığı və xəttə uyğunluğu ayrıca hesablanmalıdır.
Rozetkaya naqil salmaq, fazanı metal hissəyə toxundurmaq, lampadan sınaq vasitəsi kimi istifadə etmək və PE kontaktını nul ilə körpüləmək həyati təhlükəlidir. Su, qaz və istilik borularını torpaqlama kimi istifadə etmək də yolverilməzdir. Boru sistemində plastik hissələr ola bilər, birləşmələr etibarlı elektrik keçiriciliyi yaratmaya bilər və nasazlıq zamanı qonşu mənzillərdə metal hissələr gərginlik altında qala bilər.
Sadə indikator vintaçan torpaqlama xəttinin keyfiyyətini ölçmür. Multimetrdə görünən gərginlik də təkbaşına düzgün nəticə vermir, çünki yalancı və induksiya olunmuş göstəricilər mümkündür. Təhlükəsiz diaqnostika üçün uyğun ölçü cihazı, xətt sxemi və qoruyucu ayrılma tələb olunur.
Peşəkar yoxlama elektrik şitindən başlayır. Usta giriş sistemini, PE və N şinlərinin ayrılmasını, kabel kəsiklərini, birləşmələrin sıxlığını və qoruyucu aparatları nəzərdən keçirir. Sonra rozetkalarda qoruyucu kontaktın davamlılığı, faza-nul və faza-PE göstəriciləri, izolyasiya vəziyyəti və sızma qorumasının işi qiymətləndirilir. Gərginlikdə qeyri-sabitlik də müşahidə olunursa, gərginlik problemlərinin diaqnostikası paralel aparılır.
Şitdə qaralmış kabel, boş kontakt, uyğun olmayan avtomat və qarışdırılmış nul-torpaq bağlantısı aşkarlanarsa, yalnız bir rozetkanı dəyişmək kifayət etmir. Belə halda elektrik şitinin yığılması və təmiri təhlükəsizlik planının əsas hissəsinə çevrilir.
Köhnə binada həll mövcud giriş sistemindən və binanın elektrik layihəsindən asılıdır. Bəzən mənzil şitinə qədər qoruyucu keçirici mövcud olur, lakin otaqlara çəkilməyib. Bəzən isə ümumi sistemin yenilənməsi tələb olunur. Usta əvvəlcə mövcud sxemi müəyyən etməli, sonra yeni üçdamarlı kabel, PE şini, RCD və uyğun avtomatlar üçün plan hazırlamalıdır. Təsadüfi nul bağlantısı və lokal “torpaqlama” təhlükəsiz həll sayılmır.
Xətlər köhnə, alüminium və ya yüklənməyə uyğun deyilsə, elektrik xətlərinin çəkilməsi və yenilənməsi daha etibarlı nəticə verir. Yeni kabel marşrutunda işıq, rozetka, mətbəx və güclü cihaz qrupları ayrı planlaşdırıla bilər.
RCD torpaqlama olmayan bəzi sxemlərdə insan üzərindən sızma yarandıqdan sonra xətti ayıra bilər, amma bu, təhlükəli toxunmanın qarşısını əvvəlcədən almır. Düzgün PE xətti olduqda nasazlıq cərəyanı qoruyucu yolla axır və sistem daha tez reaksiya verə bilər. Ən etibarlı yanaşma torpaqlama, RCD, uyğun avtomat, sağlam kabel və düzgün birləşmələrin birlikdə tətbiqidir. Avtomatların vəziyyəti şübhəlidirsə, avtomatların quraşdırılması və dəyişdirilməsi xidmətindən istifadə olunmalıdır.
Metal korpusda cərəyan hiss etdikdə cihazı quru və təhlükəsiz şəraitdə elektrikdən ayırın, nəm əllə toxunmayın və eyni xəttə qoşulmuş avadanlıqları işlətməyin. Avtomatı dəfələrlə qaldırmaq, qoruyucu kontaktı nula bağlamaq və problemi yalnız cihaz nasazlığı hesab etmək risklidir. Yanıq qoxusu, qızma, tüstü və ya güclü elektrik vurması riski varsa, xətti əsas açardan ayırmaq və təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Torpaqlama gözlə qiymətləndirilən sadə naqil deyil; onun şitdən son rozetkaya qədər davamlılığı və qoruyucu aparatlarla uyğunluğu ölçülməlidir. Elektrik ustası mövcud sistemi yoxlayır, riskli bağlantıları müəyyən edir və bina şəraitinə uyğun həll təklif edir. Mənzilinizdə torpaqlamanın olub-olmadığına şübhə edirsinizsə, elektrik ustası sifariş edin və xətti cihaz nasazlığı baş vermədən yoxlatdırın.
