Elektrik şitində quraşdırılan SPD ani gərginlik sıçrayışlarının ev cihazlarına ötürülməsini məhdudlaşdıran qoruyucu qurğudur. Şəbəkədə ildırım təsiri, enerji xəttinin açılıb-bağlanması, böyük motorların işə düşməsi və digər keçid prosesləri qısa müddətli, lakin yüksək gərginlik yarada bilər. Bu impuls televizor, modem, kombi, kompüter, soyuducu və ağıllı ev avadanlığının elektron hissələrini zədələyə bilər.
SPD adi avtomatı, RCD-ni və gərginlik relesini əvəz etmir. Hər qurğu fərqli təhlükəyə qarşı işləyir. SPD-nin effektiv olması üçün düzgün tip seçilməli, elektrik şitində qısa bağlantı ilə quraşdırılmalı və sağlam torpaqlama sistemi ilə birləşdirilməlidir. Peşəkar qiymətləndirmə üçün elektrik xidmətləri bölməsinə baxa və ya elektrik ustası sifarişi verə bilərsiniz.
SPD ingiliscə Surge Protective Device ifadəsinin qısaltmasıdır. Normal gərginlikdə sistemə müdaxilə etmir. Təhlükəli impuls yarandıqda isə artıq enerjini torpaqlama istiqamətinə yönəldərək cihazların üzərinə düşən gərginliyi məhdudlaşdırır. Reaksiya çox qısa müddətdə baş verir.
Qurğunun üzərində vəziyyət indikatoru olur. İndikator nasaz və ya dəyişdirilməli vəziyyəti göstərirsə, SPD qoruma funksiyasını itirmiş ola bilər. Elektrik şitinə baxış zamanı avtomatlarla yanaşı SPD indikatoru da yoxlanmalıdır.
Həyət evləri, hava xətti ilə qidalanan obyektlər, ildırım riski yüksək ərazilər, bahalı elektronika, təhlükəsizlik kameraları, server və ağıllı ev sistemi olan məkanlarda impuls qoruması daha əhəmiyyətlidir. Kondisioner, nasos və lift kimi böyük avadanlığın işlədiyi binalarda daxili keçid impulsları da yarana bilər.
Gərginlik tez-tez dəyişirsə, əvvəlcə gərginlik problemlərinin diaqnostikası aparılmalıdır. SPD qısa impulsları məhdudlaşdırır, uzun müddətli yüksək və aşağı gərginliyi isə ayrıca rele və ya digər qoruma həlləri idarə etməlidir.
Tip 1 əsasən ildırım cərəyanının bir hissəsinin elektrik sisteminə daxil ola biləcəyi obyektlərdə giriş səviyyəsində istifadə edilir. Xarici ildırımdan mühafizə sistemi və hava xətti olan binalarda layihəyə uyğun seçim tələb olunur.
Tip 2 yaşayış və kommersiya şitlərində keçid və qalıq impulslarına qarşı geniş istifadə edilir. Bir çox mənzil üçün əsas SPD həlli bu sinifdə olur, lakin giriş sistemi və risk səviyyəsi nəzərə alınmalıdır.
Tip 3 həssas cihazlara yaxın əlavə qoruma qatıdır. O, əsas şitdəki Tip 1 və ya Tip 2 qorumasını əvəz etmir. Qoruma pilləli qurulduqda impuls enerjisi mərhələlərlə məhdudlaşdırılır.
SPD artıq impuls enerjisini təhlükəsiz istiqamətə ötürmək üçün torpaqlama yoluna ehtiyac duyur. Torpaqlama yoxdursa, zəifdirsə və ya kabel çox uzundursa qoruma səviyyəsi aşağı düşə bilər. Buna görə SPD quraşdırmadan əvvəl torpaqlama müqaviməti və şitdə PE bağlantısı yoxlanmalıdır.
Nul və torpaqlama xətlərinin səhv birləşdirilməsi də risk yaradır. Panelin ümumi vəziyyəti uyğun deyilsə elektrik panelinin yığılması və təmiri ilə şinalar və qoruyucular düzgün qurulmalıdır.
Avtomat artıq yük və qısaqapanmadan, RCD elektrik sızmasından, SPD isə qısa gərginlik impulslarından qoruyur. Gərginlik relesi uzunmüddətli yüksək və aşağı voltajda xətti ayıra bilər. Tam qoruma üçün bu cihazlar elektrik layihəsinə uyğun birlikdə seçilir.
SPD üçün istehsalçı tələbinə uyğun əlavə qoruyucu avtomat və ya sığorta lazım ola bilər. Yanlış nominal və uzun bağlantı naqilləri qorumanı zəiflədə bilər. Avtomatların quraşdırılması və dəyişdirilməsi kabel kəsiyi və SPD texniki göstəricilərinə uyğun aparılmalıdır.
Usta giriş sistemini, faza sayını, torpaqlamanı, şitdə boş yeri və qorunacaq cihazları qiymətləndirir. Sonra uyğun SPD tipi, qütb sayı və texniki göstəricilər seçilir. Bağlantılar mümkün qədər qısa və səliqəli çəkilir, indikator görünən vəziyyətdə saxlanır.
Üç fazalı sistemdə bütün fazalar və nul sxemə uyğun qorunmalıdır. Köhnə giriş kabeli və şit yeni avadanlığa uyğun deyilsə elektrik xətlərinin çəkilməsi və yenilənməsi tələb oluna bilər.
Güclü impulsdan sonra və ya xidmət müddəti ərzində SPD modulu sıradan çıxa bilər. İndikatorun rəngi dəyişibsə, vizual yanma izi varsa və ya istehsalçının dəyişmə göstəricisi aktivdirsə modul yenilənməlidir. İldırımlı mövsümdən sonra və periodik elektrik baxışında bu cihaz yoxlanmalıdır.
SPD cihazların heç vaxt zədələnməyəcəyinə tam zəmanət vermir, lakin düzgün seçilib quraşdırıldıqda impuls riskini ciddi azaldır. Sağlam torpaqlama, uyğun avtomatlar və səliqəli elektrik şiti ilə birlikdə ev elektronikasına əlavə təhlükəsizlik qatını təmin edir.
