Paylayıcı qutu ev elektrik sistemində naqillərin birləşdiyi, otaq xətlərinin ayrıldığı və yükün müxtəlif rozetka, açar və işıq nöqtələrinə paylandığı vacib hissədir. Bu qutu normal halda isinməməli, yanıq qoxusu verməməli və qapağında rəng dəyişməsi yaratmamalıdır. Əgər paylayıcı qutu qızırsa, bu, çox vaxt boş klemens, zəif naqil birləşməsi, artıq yük, oksidləşmə və ya səhv montaj əlamətidir.
Belə problem görünməyən yerdə baş verdiyi üçün daha təhlükəlidir. Divar içində və ya asma tavan arxasında qızan birləşmə uzun müddət gizli qala bilər. Əvvəlcə lampalar titrəyir, rozetkada zəif kontakt hiss olunur, avtomat bəzən atır, sonra isə yanıq qoxusu və plastik əriməsi meydana çıxır. Bu əlamətlər varsa, xətti istifadə etməyi dayandırmaq və peşəkar baxış çağırmaq lazımdır. Uyğun yardım üçün elektrik xidmətləri bölməsinə baxa və ya elektrik ustası sifarişi verə bilərsiniz.
Paylayıcı qutunun qızması bir səbəbdən deyil, adətən bir neçə səhvin birlikdə yaranmasından olur. Əsas prinsip sadədir: naqil birləşməsi möhkəm, uyğun kəsikli və yükə davamlı olmalıdır. Kontakt zəif olanda müqavimət artır, müqavimət artdıqda isə həmin nöqtədə istilik yaranır. Bu istilik əvvəlcə klemensi, sonra izolyasiyanı və qutunun plastik hissəsini zədələyə bilər.
Köhnə evlərdə burma üsulu ilə edilmiş naqil birləşmələri, fərqli metalların səhv qoşulması, normadan artıq yük və qutunun içində sıx yerləşdirilmiş naqillər daha çox problem yaradır. Təmir zamanı əlavə rozetka və işıq xətti götürüləndə qutunun əvvəlki yük hesabı dəyişir. Bu cür dəyişikliklərdən sonra elektrik xətlərinin yenilənməsi və ya yenidən düzgün paylanması lazım ola bilər.
Paylayıcı qutu problemi həmişə qapağın üzərində açıq iz buraxmır. Bəzən elektrik sisteminin davranışı nasazlıq barədə əvvəlcədən xəbər verir.
Plastik yanığına bənzər qoxu, qutunun ətrafında saralma, qapağın yumşalması və divarda qaralma ciddi siqnaldır. Bu halda qutunu özünüz açmağa çalışmayın. Həmin qrupun avtomatını söndürmək və usta çağırmaq daha təhlükəsizdir. Yanmış kontakt bəzən toxunan kimi qırıla və qısaqapanma yarada bilər.
Bir otaqdakı işıqlar titrəyir, cihaz qoşulanda işıq zəifləyir və ya rozetka bəzən işləyib bəzən işləmirsə, paylayıcı qutuda zəif birləşmə ola bilər. Bu problem təkcə narahatlıq yaratmır, həm də cihazların elektron hissələrini zədələyə bilər. Belə hallarda gərginlik və xətt diaqnostikası aparmaq lazımdır.
Paylayıcı qutuda izolyasiya əridikdə faza ilə nul və ya faza ilə torpaqlama arasında təhlükəli kontakt yarana bilər. Bu zaman avtomat atır, RCD işə düşür və ya qutudan səs gələ bilər. Qısaqapanma əlaməti varsa, qısaqapanmaların aradan qaldırılması üzrə peşəkar müdaxilə vacibdir.
Naqil birləşməsi elektrik sistemində ən həssas nöqtələrdən biridir. Kabel özü sağlam ola bilər, avtomat düzgün seçilə bilər, amma bir klemens boşdursa, bütün xətt riskə düşür. Boş kontakt qızma yaradır, qızma izolyasiyanı sərtləşdirir və çatladır, nəticədə kontakt daha da zəifləyir. Bu proses öz-özünü sürətləndirir.
Bəzən qutuda mis və alüminium naqillər birbaşa birləşdirilir. Bu, oksidləşmə və kontakt zəifləməsi riskini artırır. Belə hallarda uyğun klemens, keçid elementi və düzgün sıxma üsulu istifadə olunmalıdır. Peşəkar usta qutunu açanda yalnız yanmış hissəni dəyişmir, həm də bütün bağlantıların sıxlığını və yükünü yoxlayır.
Qutunun yerini bilmək və əlamətləri müşahidə etmək olar, amma qapağı açıb naqillərə toxunmaq təhlükəlidir. Xüsusilə hansı avtomatın həmin xətti ayırdığını bilmirsinizsə, qutuda canlı faza qala bilər. Bəzi evlərdə faza və nul qarışdırılıb, bir neçə otağın xətti eyni qutudan keçir və ya əvvəlki təmirlərdə sxem dəyişdirilib. Bu vəziyyətdə sadə müdaxilə belə elektrik vurması və qısaqapanma riski yaradır.
Elektrik ustası əvvəlcə xətti ayırır, gərginliyin olmadığını ölçür, sonra qutunu açır. Naqil kəsiyi, klemens tipi, yanma izi, oksidləşmə, izolyasiya vəziyyəti və yük qrupu yoxlanır. Əgər qutu çox sıxdırsa və ya əvvəlki montaj normaya uyğun deyilsə, gizli və açıq elektrik xətlərinin montajı qaydasına uyğun yenidən yığılmalıdır.
İlk addım qızmanın mənbəyini tapmaqdır. Bəzən problem yalnız bir klemensdə olur, bəzən bütün qutu yenidən yığılmalıdır. Usta yanmış izolyasiyanı kəsir, zədələnmiş naqil hissəsini yeniləyir, uyğun klemens seçir və birləşmələri düzgün sıxır. Əgər qutudan götürülən yük çoxdursa, xətt yenidən bölünür və ayrıca avtomat qrupuna keçirilir.
Elektrik şitində də yoxlama aparılmalıdır, çünki qutuda qızma çox vaxt ümumi yük və qoruma seçimi ilə bağlı olur. Avtomatın nominalı naqil kəsiyinə uyğun deyilsə, problem təkrarlana bilər. Belə hallarda avtomatların quraşdırılması və dəyişdirilməsi və elektrik panelinin təmiri birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Paylayıcı qutudan yanıq qoxusu gəlirsə, qapaq qızırsa, divarda qaralma varsa, işıqlar titrəyirsə, avtomat tez-tez atırsa və ya qutudan çırtıltı səsi eşidilirsə, gecikməyin. Həmin xətti mümkün qədər istifadə etməyin və uyğun avtomatı söndürün. Bu əlamətlər birləşmənin artıq təhlükəli həddə çatdığını göstərə bilər.
Paylayıcı qutu qızması kiçik təmir işi kimi görünsə də, yanğın və qısaqapanma riskinə görə ciddi qəbul edilməlidir. Düzgün diaqnostika, uyğun klemens, sağlam naqil birləşməsi və düzgün avtomat seçimi elektrik sisteminin təhlükəsizliyini artırır. Ən doğru yanaşma problemi qoxu və qızma mərhələsində həll etmək, yanmış xəttə çevrilməsini gözləməməkdir.
