Uzatma kabeli və çoxlu priz gündəlik həyatda ən çox istifadə olunan elektrik aksesuarlarındandır. Kompüter, televizor, modem, telefon adapteri, ütü, qızdırıcı və mətbəx cihazları üçün əlavə priz lazım olanda çox adam ilk olaraq uzatma kabelinə əl atır. Amma bu sadə görünən həll düzgün seçilmədikdə, artıq yükləndikdə və ya keyfiyyətsiz kontaktla istifadə edildikdə qızma, ərimə, yanıq qoxusu və hətta qısaqapanma riski yarada bilər.
Əsas problem odur ki, uzatma kabeli daimi elektrik xətti deyil. O, müvəqqəti və məhdud yüklər üçün nəzərdə tutulur. Bir çox evdə isə çoxlu priz illərlə divardakı əsas rozetkanın yerini tutur, üstünə əlavə üçlü, adapter və güclü cihazlar qoşulur. Belə istifadə elektrik xəttinin hesablanmış yükünü aşır. Əgər rozetka qızırsa, uzatma kabeli yumşalırsa, plastik qoxusu gəlirsə və ya avtomat tez-tez atırsa, xətti peşəkar şəkildə yoxlatmaq lazımdır. Bunun üçün elektrik xidmətləri bölməsində uyğun xidməti seçə və ya birbaşa elektrik ustası sifarişi verə bilərsiniz.
Uzatma kabelinin təhlükəli olması yalnız köhnə və ya qırıq görünməsi ilə bağlı deyil. Bəzən yeni alınmış kabel də real yükə uyğun seçilməyibsə, uzun müddət təhlükəsiz işləmir. Kabelin içindəki mis naqilin kəsiyi, priz yuvalarının keyfiyyəti, fişin sıxlığı, qoruyucu açarın olub-olmaması və qoşulan cihazların ümumi gücü burada əsas rol oynayır.
Əgər çoxlu prizə eyni anda qızdırıcı, ütü, mikrodalğalı soba, elektrik sobası və ya su qızdırıcısı kimi güclü cihazlar qoşulursa, kabel sürətlə qıza bilər. Bu qızma əvvəlcə hiss olunmaya bilər, sonra plastik korpus yumşalır, kontaktlar qaralır və elektrik qövsü yaranmağa başlayır. Belə vəziyyətlərdə qısaqapanma riskinin aradan qaldırılması gecikdirilməməlidir.
Uzatma kabeli və çoxlu prizlə bağlı problemlər adətən xırda siqnallarla başlayır. Bu siqnallar vaxtında nəzərə alınsa, həm cihazlar, həm də ev elektrik sistemi qoruna bilər.
Normal işləyən uzatma kabelində fiş və priz yuvaları isti olmamalıdır. Yüngül ilıqlıq bəzi adapterlərdə müşahidə olunsa da, əllə hiss edilən qızma, rəng dəyişməsi və plastik yumşalması artıq riskdir. Bu, çox vaxt boş kontakt, zəif klemens və ya artıq yük deməkdir. Əsas rozetkanın özü də qızırsa, rozetka və açarların dəyişdirilməsi lazım ola bilər.
Yanıq qoxusu elektrik sistemində heç vaxt normal sayılmır. Çırtıltı səsi isə kontaktın tam oturmadığını və elektrik qövsünün yarandığını göstərə bilər. Bu halda uzatma kabelini söndürmək, fişləri çıxarmaq və həmin rozetkanı istifadə etməmək daha doğrudur. Problem divardakı xəttdən gəlirsə, yalnız kabeli dəyişmək kifayət etməyəcək.
Çoxlu prizə güclü cihaz qoşulan kimi avtomat atırsa, xəttin yükü və qoruyucu nominalı yoxlanmalıdır. Bəzən problem uzatma kabelində deyil, həmin otağın elektrik qrupunun zəif hesablanmasında olur. Bu halda avtomatların yoxlanması və düzgün seçimi vacibdir.
Güclü istilik yaradan və böyük cərəyan çəkən cihazları uzatma kabelinə qoşmaq tövsiyə edilmir. Elektrik qızdırıcısı, ütü, elektrik sobası, bişirmə paneli, su qızdırıcısı, böyük soyuducu və kondisioner kimi avadanlıqlar ayrıca və uyğun kəsikli elektrik xətti tələb edə bilər. Bu cihazlar çoxlu prizə qoşulanda yalnız kabel yox, divardakı rozetka və arxasındakı naqil də yüklənir.
Əgər evdə belə cihazları daimi istifadə etmək lazımdırsa, daha təhlükəsiz yol əlavə rozetka xətti çəkməkdir. Məsələn, mətbəx, hamam, balkon və iş otağı kimi zonalarda yük əvvəlcədən hesablanmalı, naqil kəsiyi, avtomat və RCD düzgün seçilməlidir. Bu cür işlər üçün elektrik xətlərinin çəkilməsi və yenilənməsi xidməti daha sağlam həll verir.
Uzatma kabeli seçərkən yalnız uzunluğa və qiymətə baxmaq düzgün deyil. Kabelin üzərində maksimum yük, amper göstəricisi və naqil kəsiyi qeyd olunmalıdır. Fiş hissəsi möhkəm, yuvalar sıx, kabel büküləndə çatlamayan elastik materialdan olmalıdır. Uşaqlı evlərdə qoruyucu qapaqlı yuvalar, ofis və texniki zonalarda isə açarlı və qoruyuculu modellər daha uyğundur.
Uzun kabel hər zaman daha yaxşı seçim deyil. Kabel nə qədər uzundursa, müqavimət və gərginlik itkisi də arta bilər. Xüsusilə kabel bükülü halda istifadə olunursa, istilik yayılması zəifləyir və qızma riski artır. Uzatma kabelini xalçanın altından, qapı arasından, nəm zonadan və ağır mebelin altından keçirmək olmaz. Belə istifadə izolyasiyanı zədələyir və gizli qısaqapanmaya səbəb ola bilər.
Əgər bir otaqda həmişə uzatma kabelinə ehtiyac yaranırsa, bu, həmin otağın elektrik planının yetərli olmadığını göstərir. Daimi kompüter masası, televizor zonası, mətbəx texnikası və ya iş yeri üçün uzatma kabeli əvəzinə divarda əlavə rozetka qrupları qurmaq daha təhlükəsizdir. Bu zaman yük ayrıca hesablanır, xətt gizli və ya açıq montajla çəkilir, qoruyucu avtomat düzgün seçilir.
Peşəkar elektrik ustası əvvəlcə mövcud rozetkanın hansı qrupdan gəldiyini, naqil kəsiyini, avtomat nominalını və torpaqlamanı yoxlayır. Sonra əlavə nöqtənin haradan çəkiləcəyini planlaşdırır. Əgər xətt köhnədirsə və çox yüklənirsə, sadəcə yeni rozetka əlavə etmək yox, bütün qrupun yenilənməsi lazım ola bilər. Gizli və açıq montaj işlərində elektrik xətlərinin montajı düzgün icra olunmalıdır.
İlk addım qoşulu cihazları ayırmaq və kabeli istifadə etməyi dayandırmaqdır. Qızmış fişi dərhal əllə dartmaq təhlükəli ola bilər; əvvəlcə həmin rozetka qrupunun avtomatını söndürmək daha təhlükəsizdir. Ərimiş plastik, qaralmış kontakt, yanıq qoxusu və çırtıltı varsa, həmin uzatma kabelini təkrar istifadə etməyin. Bu cür aksesuarların təmiri çox vaxt sərfəli və təhlükəsiz deyil.
Ən önəmlisi, problemin yalnız uzatma kabelində olub-olmadığını müəyyən etməkdir. Əgər divar rozetkası da qızıbsa, avtomat atırsa və ya başqa prizlərdə də oxşar əlamətlər varsa, xəttin diaqnostikası aparılmalıdır. Belə hallarda gərginlik və elektrik xətti diaqnostikası problemi mənbəyindən tapmağa kömək edir. Düzgün yoxlama həm yanğın riskini azaldır, həm də cihazların stabil işləməsini təmin edir.
