Gərginlik relesi evdə elektrik cihazlarını şəbəkədə baş verən ani qalxma, düşmə və sıçrayışlardan qorumaq üçün istifadə olunan vacib qoruyucu elementdir. Bakıda və ətraf ərazilərdə köhnə xətlər, zəif kontaktlar, yüklənmiş transformatorlar və bina daxili elektrik problemləri səbəbindən gərginlik bəzən sabit qalmır. Bu zaman soyuducu, kombi, kondisioner, televizor, kompüter və digər elektron cihazlar risk altında olur.
Bir çox evdə problem yalnız cihaz sıradan çıxdıqdan sonra görünür. Halbuki işıqların zəifləməsi, lampaların titrəməsi, adapterlərin qızması, avtomatın atması və ya cihazların öz-özünə sönüb yanması gərginlik probleminin əvvəlcədən xəbərçisi ola bilər. Gərginlik relesi bu riski azaltmağa kömək edir, amma onun düzgün seçilməsi və şitdə düzgün qoşulması vacibdir. Peşəkar yoxlama üçün elektrik xidmətləri bölməsinə baxa və ya elektrik ustası sifarişi verə bilərsiniz.
Gərginlik relesi elektrik xəttində voltajı izləyən qoruyucu cihazdır. Şəbəkədə gərginlik təyin olunmuş minimum və maksimum həddən kənara çıxanda rele xətti ayırır, gərginlik normaya qayıdanda isə müəyyən gecikmə ilə xətti yenidən qoşa bilir. Bu gecikmə xüsusilə kompressorla işləyən soyuducu və kondisioner kimi cihazlar üçün vacibdir, çünki ani təkrar qoşulma avadanlığa zərər verə bilər.
Rele stabilizatorla eyni şey deyil. Stabilizator gərginliyi müəyyən həddə düzəltməyə çalışır, gərginlik relesi isə təhlükəli hədd keçiləndə xətti kəsir. Bəzən evə stabilizator, bəzən rele, bəzən isə hər ikisi lazım olur. Hansı həllin uyğun olduğunu müəyyən etmək üçün real ölçmə aparılmalıdır. Bu mərhələdə gərginlik problemlərinin diaqnostikası ən doğru başlanğıcdır.
Gərginlik dalğalanması həmişə böyük hadisə kimi görünmür. Bəzən gün ərzində qısa müddətli dəyişmələr baş verir və istifadəçi bunu yalnız cihaz davranışından hiss edir.
İşıqların tez-tez zəifləyib güclənməsi, LED lampaların yanıb-sönməsi və ya müəyyən cihaz qoşulanda işığın qısalması xəttdə gərginlik düşməsinə işarə edə bilər. Bu, bəzən bina şəbəkəsindən, bəzən də mənzil daxilindəki zəif kontakt və yüklənmiş xəttdən yaranır. Əgər problem bir otaqda müşahidə olunursa, həmin qrup ayrıca yoxlanmalıdır.
Kombi, kondisioner, modem, kompüter və televizor kimi elektron cihazlar gərginlik dəyişməsinə həssasdır. Onlar ani düşmə zamanı sönə, yenidən başlaya və ya xəta göstərə bilər. Bu hallar təkrarlanırsa, yalnız cihaz servisindən başlamaq doğru olmaya bilər; əvvəlcə elektrik xəttində real gərginlik ölçülməlidir.
Gərginlik problemi təkcə yüksək voltaj demək deyil. Zəif kontakt, nazik kabel, boş klemens və artıq yük də cihazların qeyri-sabit işləməsinə səbəb olur. Rozetka, fiş və ya adapter qızırsa, rozetka və açarların yoxlanması gecikdirilməməlidir.
Gərginlik relesi bütün ev xəttini və ya ayrıca cihaz qrupunu qoruya bilər. Soyuducu, dondurucu, kombi, kondisioner, paltaryuyan, qabyuyan, televizor, kompüter, modem və təhlükəsizlik sistemi kimi avadanlıqlar gərginlik dalğalanmasından zərər görə bilər. Xüsusilə bahalı elektron lövhəsi olan cihazlarda qoruma daha vacibdir.
Əgər evdə tez-tez gərginlik dəyişirsə, yalnız bir cihaz üçün kiçik rele yox, elektrik şitində ümumi qoruma daha səmərəli ola bilər. Amma bütün evi qoruyan rele seçilərkən mənzilin ümumi gücü, giriş avtomatı, kabel kəsiyi və yük qrupları nəzərə alınmalıdır. Güclü cihazlar ayrıca xətt tələb edirsə, elektrik avadanlıqlarının təhlükəsiz qoşulması düzgün planlaşdırılmalıdır.
Gərginlik relesi seçilərkən yalnız qiymətə və markaya baxmaq düzgün deyil. Cihazın amper göstəricisi, ölçmə dəqiqliyi, gecikmə ayarı, minimum-maksimum voltaj həddi, ekran və montaj tipi nəzərə alınmalıdır. Rele şitdə girişdən sonra, uyğun qoruma sxeminə əsasən quraşdırılmalıdır. Bəzi hallarda kontaktorla birlikdə istifadə daha sağlam həll olur.
Şitdə yer azdırsa, köhnə avtomatlar qarışıq yığılıbsa və ya nul-torpaqlama xətləri düzgün ayrılmayıbsa, rele sadəcə əlavə edilərək problem həll olunmaya bilər. Belə hallarda elektrik panelinin yığılması və təmiri ilə qoruma sistemi yenidən qurulmalıdır. Düzgün yığılmış panel həm rele, həm avtomat, həm də RCD üçün daha etibarlı işləmə şəraiti yaradır.
Xeyr, gərginlik relesi avtomatı əvəz etmir. Avtomat artıq yük və qısaqapanmadan qoruyur, RCD elektrik sızmasını izləyir, gərginlik relesi isə voltaj həddini nəzarətdə saxlayır. Bu cihazların hər biri fərqli təhlükəyə qarşı işləyir. Ona görə “rele qoydum, artıq avtomata ehtiyac yoxdur” düşüncəsi yanlışdır.
Əgər avtomat tez-tez atırsa, səbəb gərginlik deyil, artıq yük, qısaqapanma və ya cihaz nasazlığı ola bilər. Belə hallarda avtomatların quraşdırılması və dəyişdirilməsi xidməti ilə xəttin yük hesabı yoxlanmalıdır. Qısaqapanma əlamətləri varsa, qısaqapanmaların aradan qaldırılması ayrıca diaqnostika tələb edir.
İşıqlar titrəyirsə, cihazlar öz-özünə sönürsə, gərginlik gecələr və ya pik saatlarda kəskin dəyişirsə, şitdən səs gəlirsə, avtomat qızırsa və ya bahalı cihazları qorumaq istəyirsinizsə, peşəkar yoxlama lazımdır. Usta multimetrlə və lazım gəlsə uzunmüddətli müşahidə ilə real gərginliyi ölçür, zəif kontaktları, giriş xəttini, avtomatları və yük qruplarını yoxlayır.
Gərginlik relesi düzgün seçilib quraşdırılanda ev elektrik sistemində əlavə təhlükəsizlik qatını yaradır. Amma bu cihaz problemin mənbəyini aradan qaldırmır; o, təhlükəli həddi görəndə xətti qoruyur. Əsas məqsəd həm gərginlik problemini müəyyən etmək, həm də qoruma sistemini doğru qurmaqdır. Bunun üçün elektrik şiti, rozetkalar, əsas xətt və cihaz yükləri birlikdə qiymətləndirilməlidir.
